आणि मिटिंग सुरू झाली

संज्ञा defination कशा तयार होतात

*🔺🙇🏻मनातील प्रश्न...*

*☑ संज्ञा कशा तयार होतात...*
*या बाबतीतला रंजक लेख.....*
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
_कोणताही शब्द रुळायला काही वर्षे जावी लागतात आणि तोवर लोकांनी तो सातत्याने वापरात ठेवला पाहिजे. तरीही शब्दकोशातील काही शब्द मागे पडतात आणि मग कालांतराने तो शब्द मागे पडतो._

🔺पदनाम कोश अस्तित्वात आला, तेव्हा लोक हैराण झाले होते. आचार्य अत्रे यांनी तर त्याला ‘पदनाम कोशा’ऐवजी ‘बदनाम कोश’ म्हणून हिणवले होते.
🔺परिभाषा संचालनालयातर्फे शासनाने मराठीत सिद्ध केलेली परिभाषा शालेय पाठ्यपुस्तकात, वर्तमानपत्रात व वक्त्यांनी आपल्या भाषणातही वापरावी, अशी शासनाची सर्वांना विनंती आहे.
🔺बालभारती हे शासनाचेच एक खाते शालेय पाठ्यपुस्तके प्रकाशित करीत असल्याने, पाठ्यपुस्तकात परिभाषा कोशातील शब्द वापरले जात आहेत.
🔺यातील काही संज्ञा वर्तमानपत्रांनी व वक्त्यांनी जरूर उचलल्या आहेत. मात्र, काही अवघड संज्ञा वर्तमानपत्रांनी आणि वक्त्यांनी वापरल्या नाहीत.
🔺उदाहरणार्थ, मोठ्या मेंदूला ‘प्रमस्तिष्क’ आणि छोट्या मेंदूला ‘अनुमस्तिष्क’ म्हणतात. हे शब्द लोकांना अवघड वाटले.
🔺१९६५ च्या सुमारास शासनाने काढलेल्या पदनाम कोशात इंजिनीअरला ‘अभियंता’ हा सुचवलेला शब्द तेव्हा लोकांना अवघड वाटला.
🔺लोक म्हणायचे, ‘अभियंता’ या शब्दापेक्षा सरळ ‘इंजिनीअर’ असेच म्हणा ना. जवळ जवळ १० वर्षांनी मग लोकांनी तो शब्द स्वीकारला. कारण शासनाने तो सातत्याने लावून धरला.
🔺या परिभाषा समितीत इंग्रजीतील संज्ञा मराठीत आणताना चर्चा कशी होते, त्याची काही उदाहरणे मी येथे देतो.
🔺रसायनशास्त्राच्या समितीमध्ये ‘प्लास्टिक’ या शब्दावर चर्चा चालू होती. ‘प्लास्टिक’ हा शब्द विशेषण म्हणून वापरल्यास, त्याला....
▪अ) आकारी म्हणजे आकार देण्यास योग्य असा किंवा
▪आ) घडण सुलभ हे दोन पर्याय निवडण्यात आले, पण नाम म्हणून ‘प्लास्टिक’ हा शब्द रूढ असल्याने तो तसाच ठेवण्यात आला.
🔺दुसरा शब्द क्रोमोग्राफी. क्रोम म्हणजे कलर-वर्ण आणि ग्राफी म्हणजे आलेखन. म्हणून क्रोमोटोग्राफीला वर्णलेखन हा पर्याय घेण्यात आला.
🔺ग्राफचा अर्थ आलेख असा जरी होत असला, तरी या संदर्भात लेखन हा शब्द सुटसुटीत व अर्थाला पुरेसा आहे.
🔺एकदा तो निश्चित झाला की, कॉलम क्रोमोटोग्राफीला स्तंभ वर्ण लेखन, सर्क्युलर पेपर क्रोमोटोग्राफीला चक्रिय कागद वर्णलेखन आणि पार्टिशन क्रोमोटोग्राफीला विभाजन वर्ण लेखन हे शब्द ठरवणे सोपे झाले.
🔺तिसरा शब्द पिगमेंट, डाय आणि कलर. या तिन्हीचा ढोबळ अर्थ रंग असला, तरी शास्त्रीयदृष्ट्या त्यांच्या अर्थछटेत फरक आहे. ते लक्षात घेऊन मग वर्णक, रंजक व रंग असे पर्याय ठरवण्यात आले.
🔺काही वेळी चर्चा रंजक स्वरूपही घेत असे. हा ‘रंजक’ शब्द आणि मघाशी वापरलेला ‘रंजक’ यात फरक आहे.
🔺अनंत काणेकर हे साहित्यिक एका समितीवर असताना, लाउडस्पीकरला मराठी शब्द ठरवायचा होता. ते म्हणाले, ‘समितीत कोणीतरी ‘बोंबल्या’, ‘ओरड्या’ असे शब्द सुचवले, पण ते सभ्य वाटेनात आणि शेवटी ‘ध्वनिवर्धक’ शब्द तयार झाला.’
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
🔲◼🔲◼🔲◼🔲◼🔲

हॅलो हॅल्लो


➖➖➖
_* मनातील प्रश्न....*_

*☑तुम्हाला माहिती आहे का, फोन आल्यावर आपण सर्वजण Hello का म्हणतो;फोन रिसिव्ह केल्यानंतर ‘हॅल्लो’ बोलण्यामागील एक रोमांचक इतिहास...*
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
_मोबाईल फोन आणि टेलिफोन आपण सर्वचजण वापरतो. फोन आल्यानंतर आपल्या तोंडातून सर्वात आधी उच्चारला जाणारा शब्द म्हणजे ‘हॅल्लो’. फोनचा वापर करण्यापूर्वी आपणही इतरांना फोनवर हॅल्लो बोलताना पाहिलेलं किंवा ऐकलेलं असतं त्यामुळे अनेकांनी फोन आल्यावर हॅल्लो या शब्दाचा वापर करण्यास सुरुवात केली. तुम्हाला कोणी विचारलं तर तुम्ही सांगाल कि आमचे पप्पा म्हणतात म्हणून मी पण म्हणतो... मात्र, तुम्हाला माहिती आहे का की, फोन रिसिव्ह झाल्यावर किंवा केल्यावर ‘हॅल्लो’ का म्हणतात?  माहिती नाहीये ना?...._

फोन रिसिव्ह केल्यानंतर ‘हॅल्लो’ बोलण्यामागे एक रोमांचक इतिहास आहे. याबाबत कदाचितच कुणाला माहिती असेल. हॅल्लो हा शब्द जर्मन शब्द ‘होला’ पासून बनला आहे. ‘होला’ या शब्दाचा अर्थ आहे ‘कसे आहात’. १३ व्या शतकानंतर हा शब्द हालो (Hallow) बनला. यानंतर २०० वर्षांनी हा शब्द हालू (Halloo) बनला.

१८७६ मध्ये टेलिफोनचे जनक अलेक्झांडर ग्रॅहम बेल यांनी टेलिफोनचा शोध लावला. सुरुवातीला लोक Are you there ? असे म्हणायचे...

ग्रॅहम बेल यांची गर्लफ्रेंडचं नाव मारग्रेट हैलो असे होते. सर्वात आधी त्यांनी एक-सारखे दोन फोन्स बनविले. यापैकी एक फोन आपली गर्लफ्रेंडला दिला. यानंतर ग्रॅहम बेल यांनी तांत्रिक अडचणी दूर केल्यानंतर सर्वात आधी आपल्या गर्लफ्रेंडला फोन केला आणि प्रेमाने ‘हैलो’ असे म्हटले.

यानंतर ज्यावेळी ते आपल्या गर्लफ्रेंडला फोन करत होते त्यावेळी ते ‘Hello’ बोलत असतं. यामुळे तेव्हापासून सर्वांनी ‘Hello’ या शब्दाचा वापर करण्यास सुरुवात केली. त्याकाळात टेलिफोन एक्सचेंजमध्ये काम करणा-या महिला ऑपरेटर्सला ‘हॅल्लो गर्ल्स’ असे म्हटले जात असे.

➖➖➖➖➖➖➖➖➖


लाईव्ह टेलिकास्ट कसे होते?

📡📺📡📺📡📺📡📺📡
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
*🙇🏻मनातील प्रश्न...

☑Live Telecast करण्यामागचं
तंत्रज्ञान “कसं” असतं?
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
टीव्हीवर घरी बसून एखादा कार्यक्रम लाईव्ह पाहण्याची जी सोय उपलब्ध झाली आहे ती मनुष्य जीवनातील सर्वात उपयुक्त शोधांपैकी एक मानली गेली पाहिजे. अहो या लाईव्ह प्रक्षेपणामुळे आपल्याला दुसऱ्या ठिकाणी घडत असलेली गोष्ट थेट घर बसल्या पाहायला मिळते. मग तो क्रिकेटचा सामना असो किंवा बातम्यांच्या वाहिन्यांवर सुरु असलेला लाईव्ह रिपोर्ट असो, जास्त कष्ट न घेतना आपल्याला जे पाहायचं आहे ते आपल्या समोर सादर केलं जातं. अश्या या लाईव्ह टेलिकास्टच्या नाविन्यपूर्ण शोधाचं तुम्हाला देखील कुतूहल असणारच!
🔲🔲🔲

🔺लाईव्ह टेलिकास्ट कसं काम करतं?

दुसरीकडे सुरु असणारी गोष्ट नेमकी त्याच क्षणी आपल्याला टीव्हीवर कशी काय दिसते? ही गोष्ट कोणत्या माध्यमातून सक्रिय होते? जाणून घेऊया लाईव्ह टेलिकास्ट शोधाबद्दल इत्यंभूत माहिती!
🔲🔲🔲
लाईव्ह टेलिकास्ट काम करतं खास उपग्रहांच्या (Satellites) माध्यमातून! जगाच्या एका कोपऱ्यातून संपूर्ण जगभर दृश्य रुपात संवाद साधण्यासाठी या खास उपग्रहांची निर्मिती करण्यात आली आहे. हे उपग्रह प्रत्येक देशाच्या अवकाश संशोधन केंद्रांमार्फत आकाशात सोडले जातात. या उपग्रहांमार्फत लाईव्ह टेलिकास्टचं सगळं कार्य नियंत्रित करण्यात येतं.
🔲🔲🔲
जगामध्ये कुठेही एखादी घटना घडली की त्याच कॅमे-याद्वारे शुटींग करून त्या कॅमे-याला जोडलेल्या खास सिस्टमद्वारे हे संदेश संबंधित उपग्रहापर्यंत विशिष्ट कोड लँग्वेजमध्ये लहरींच्या स्वरूपात पाठवले जातात. त्यानंतर आकाशात फिरत असलेले उपग्रह पृथ्वीवरून आलेल्या कोड लँग्वेज लहरींच्या स्वरूपातील संदेश दुस-या ठिकाणच्या अ‍ॅन्टिनाकडे परावर्तित करतात. या अ‍ॅन्टिनामध्ये या संदेशाचं वाचन करणा-यासाठी खास प्रणाली बसवलेली असते.
🔲🔲🔲
या यंत्रणेद्वारे कॅमे-याने चित्रित केलेली दृश्यं मशिनमध्ये सेव्ह झाली की त्याचं लाईव्ह टेलिकास्ट सुरू होतं. उपग्रहांकडे पाठवले जाणारे संदेश आणि टेलिव्हिजनवर दिसणाऱ्या दृश्यांमध्ये काही सेकंदांचा फरक पडतो. याच तंत्रज्ञानामुळे आपल्याला दररोजच्या बातम्यांपासून ते खेळांच्या सामन्यापर्यंतचे सर्व कार्यक्रम थेट आपल्या घरी बसून पाहायला मिळतात.
🔲🔲🔲

🔺सुलभ कम्युनिकेशनसाठी लाईव्ह टेलिकास्टचा उपयोह इतरही अनेक क्षेत्रांमध्ये केला जातो.

जसे की अतिशय खोल समुद्रात टेहळणीसाठी तैनात असलेल्या भारतीय नौदलाच्या नौकांशी आणि पाण्याखाली असलेल्या पाणबुडयांमधील सैनिकांसोबत संवाद साधण्यासाठी लाईव्ह टेलिकास्ट सॅटेलाईट कम्युनिकेश सिस्टमचाचं वापर होतो. दररोज ऐकायला येणा-या रेडिओवर प्रसारित होणारे कार्यक्रम देखील याच उपग्रहांची देणं आहेत. सध्या बहुतांश घरांमध्ये पाहायला मिळणाऱ्या डायरेक्ट टू होम म्हणजेच डिश टी.व्ही.द्वारे वाहिन्यांची सेवा पुरवणा-या कंपन्या देखील लाइव्ह टेलिकास्ट करणा-या उपग्रहांचाचं वापर करतात. २१ व्या शतकातील सर्वोत्कृष्ट शोधांपैकी एक शोध म्हणून लाईव्ह टेलिकास्टकडे पाहिले जाते.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
📡📺📡📺📡📺📡📺📡

शराबी ऑखे

शराबी ऑंखे

आप नही जानते अपने
नशीली आँखों का जादू
नशा चढता है हमे
जब आपके आँखों का
नूर हमपर बरसता है

कभी ना नफरतसे अंगारे बरसो
दिल से दूर ना निकालो
जल जाएगे  घुट घुटकर
सजा मौत से भी बढकर
शराबी ऑखे फिर गयी मुझसे

दिल्लगी ही चाहता हुॅ
शरारत नही है यह
ऑखे तरसती रहेगी मेरी
आपके ऑखे देखने को
इंतजार मत करवाना ऑखो को

तुझं विस्मरणं

तुझं स्मरण माझं विस्मरण

ती
तू विसरलास काय मला ?
डिलिट केलंस का माझं नाव !
आज कशी आठवण झाली ?
मेसेज करायला सवड कशी मिळाली ?

तो

सखी,
तु आणि मी
कधी वेगळे नव्हतोच !
तुझी आठवण यायला
तुला कधी विसरलोच नव्हतो !

तुझं नाव डिलिट करायला,
तु फोन लिस्ट थोडीच आहेस ?
सवड न मिळायला
तु सवडीची गोष्ट थोडीच आहेस ?

स्मरणात तू, स्वप्नात  तू
रोमारोमात फक्त तूच !
खुप खुप  दूर असूनही
फार जवळ आहेस तू !

मला सांग सखे,

मनी आले की मेसेज पाठवणं
यात गैर काय आहे ?
क्षणोक्षणी तुझाच ध्यास असणे
यात माझा दोष काय आहे ?

तु नेहमी म्हणायचीस

डोळ्यांत तुझ्या पाहिलं की
आरश्यात पहावस वाटत yu !
हृदयातच तुझ्या राहते मी,
आत्ता घरी रहावसच वाटत नाही !

मग आज तू अशी वेगळी
का वागलीस
मी मेसेज पाठवूनही
माझ्यावरच का सरकलीस !

.........सतीश मोरे

असंच काहीतरी सुचलेलं 1

1
उगाचच्या रुसव्यांना
तू मला मनवण्याला,
प्रेम म्हणायचं असत.

2
एकमेकाना आठवायला
आणि आठवणी जपण्याला
प्रेम म्हणायचं असत.

3
कोणीतरी असावं
जसं आपण आहे
तसं स्वीकारणारं
चांगलं वाईटच्या
खोलात न जाणारं
पण
खुलकर प्रेम करणारं


4
सखे,
तुझ्या कानात काहीतरी
सांगायचं आहे
अव्यक्त मन माझं
व्यक्त करायचं काय.


5
तु सोबत असलीस की
मला माझाही आधार लागत नाही
तू फक्त सोबत रहा
मी दुसरं काही मागत नाही...

6
सखी,
तु आणि मी
मी आणि तु
कधी वेगळे नव्हतोच
तुझी आठवण यायला
तुला कधी विसरलोच नव्हतो.


7
ती म्हणायची...
डोळ्यांत तुझ्या पाहिलं की
आरश्यात पहावसंच वाटत नाही !
हृदयातच तुझ्या राहते मी,
आत्ता घरी रहावसच वाटत नाही !