दीवार’ : पन्नास वर्षांनंतरही उभी असलेली भिंत
आणि तिच्यामागचा खोल अर्थ
पाच दमदार संवाद.. एक हास्य !
१९७५ मध्ये प्रदर्शित झालेला दीवार हा चित्रपट आज एक्कावन्न वर्षांचा झाला आहे.
काळ लोटला, पिढ्या बदलल्या, सिनेमाची भाषा बदलली. पण दीवार आणि भिंत अजूनही तितक्याच ठामपणे उभी आहे.
याच पन्नास वर्षांच्या निमित्ताने
गेल्यावर्षी मुंबईमध्ये दीवारचा स्पेशल शो आयोजित करण्यात आला होता.या शोला मी स्वतः उपस्थित होतो. तेव्हा लिहायचं राहून गेलं होतं. ते आता...
मोठ्या पडद्यावर दीवार पाहताना जाणवलं —
हा चित्रपट पाहिला जात नाही,तो अनुभवला जातो.
आज, त्या आठवणीला एक वर्ष पूर्ण होत असताना
या चित्रपटातील पाच अजरामर संवाद जे मला खुप भावतात तुमच्या सोबत शेअर करत आहे
यावेळी त्यामागचा खोल अर्थ पुन्हा एकदा उलगडून पहावासा वाटतो.
१. “तुम लोग मुझे ढूंढ रहे हो और मै तुम्हारा यहां इंतजार कर रहा हूँ”
हा संवाद ऐकताना तो फक्त आत्मविश्वास वाटतो.
पण खोलात पाहिलं तर तो भीती आणि सत्तेचं गणित उलटवणारा क्षण आहे.
सामान्य माणूस व्यवस्थेपासून पळतो.
इथे विजय व्यवस्थेलाच सांगतो —
मी लपलेलो नाही, मी उभा आहे.
हा संवाद गुन्हेगारीचा नाही,
तो अपमानातून जन्मलेल्या निर्भयतेचा आहे.
जेव्हा माणसाकडे गमावण्यास काहीच उरत नाही,
तेव्हा तो असाच थांबून वाट पाहतो.
२. “आज और एक कुली हप्ता देनेसे इन्कार करेगा”
हा संवाद दीवारचा सामाजिक आत्मा आहे.
एका कुलीचा ‘नकार’ म्हणजे
संपूर्ण शोषणव्यवस्थेला दिलेला धक्का.
इथे विजय स्वतःबद्दल बोलत नाही,तो एका वर्गाबद्दल बोलतो.हा संवाद सांगतो की
बंड नेहमी मोठ्या भाषणातून सुरू होत नाही,
कधी कधी ते फक्त
‘नाही’ म्हणण्याच्या धैर्यातून सुरू होतं.
३. “सुना है लिफ्ट के दीवारों के कान नहीं होतें”
हा संवाद शहराचं वास्तव उघड करतो.
महानगरात भिंती सुद्धा निष्पाप नसतात.
इथे प्रत्येक शब्द ऐकला जातो, पण लिफ्ट मध्ये ऐकायला दुसऱ्या बाजूला कोणी नसल्यामुळे लिफ्ट मध्ये बोलण्यास एक सुरक्षितता आहे.
हा संवाद म्हणजे
भीतीने बांधलेली शहरे,
सत्तेच्या सावलीत जगणारी माणसं
आणि कायम अस्वस्थ वातावरण —
यांचं प्रतीक आहे.
४. “मी आज भीं फेके हुए पैसे नही उठाता”
हा संवाद विजयचं अंतरंग उघड करतो.
तो गुन्हेगारी जगतात आहे,
पण तो पूर्णपणे भ्रष्ट नाही.
आईने दिलेले संस्कार
आजही त्याच्या आत जिवंत आहेत.
हा संवाद सांगतो —
गरीबी माणसाला झुकवू शकते,
पण स्वाभिमान मोडू शकत नाही.
याच ठिकाणी विजय एक ‘गुन्हेगार’ न राहता
एक ‘माणूस’ बनतो.
५. “आज मैं ये बिल्डिंग मेरे माँ को तोफा देनें जा रहा हूँ”
हा संवाद म्हणजे दीवारचा आत्मा.
संपूर्ण चित्रपटात विजय जे काही करतो,
त्यामागे एकच स्वप्न आहे —
ज्या आईने तुझ्यासाठी खस्ता काढल्या मजूर म्हणून काम केलं त्या आईला आता आराम मिळावा म्हणून त्या आईला सुरक्षित घर.
ही बिल्डिंग फक्त इमारत नाही,
ती विजयच्या संघर्षाची,
त्यागाची आणि वेदनेची साक्ष आहे.
पण याच क्षणी नियती निर्दय ठरते.
स्वप्न पूर्ण होतं,
पण समाधान मिळत नाही.
'दीवार’मधलं दुर्मिळ हास्य'
दीवारमधील विजय
लहानपणीचा मजुराचा मुलगा ते
आईच्या मांडीवर प्राण सोडणारा विजय —
हा संपूर्ण प्रवास करारी, बंडखोर आणि वेदनांनी भरलेला आहे.
पूर्ण चित्रपटात अमिताभ बच्चन फक्त दोन वेळा हसतो.
कारण विजय हा आनंदी नायक नाही,
तो घुसमटलेल्या जनतेचा चेहरा आहे.
पण रेल्वे स्टेशनवरचा तो प्रसंग खास आहे.
भाऊ पोलीस ट्रेनिंगसाठी निघालेला असतो.
शशिला भेटायला प्रेयसी नीतू सिंग आलेली असते.
निरोपाच्या क्षणी विजय भावाला मिठी मारतो,
क्षणभर हसतो आणि फक्त एवढंच म्हणतो —
“अच्छी है.”
हा छोटासा संवाद विजयचं मोठेपण दाखवतो.
स्वतः अंधाऱ्या वाटेवर चालणारा माणूस
भावासाठी उजळ आयुष्य स्वीकारतो.
Amitabh Bachchan Premi Group - Karad,Satara Amitabh Bachchan Bachchanvede Kolhapuri
सतीश मोरे सतिताभ
९८८११९१३०२
अमिताभ बच्चन प्रेमी
